| | | |
  • : 57 863
  • : admin
  • : 17-04-2016, 17:25
17-04-2016, 17:25

TAQDIMOT

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Taqdimotlar

  • : 17 051
  • : admin
  • : 17-04-2016, 16:37
17-04-2016, 16:37

Innovatsion pedagogik loyiha

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Innovatsion pedagogik loyiham

Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish.

  

Annotatsiya

Tasviriy sanat vachizmachilik fanioqituvchisi Ibroximova Munavvarposhshoning "Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish mavzusida yozgan innovatsion pedagogik loyihasi mavzusi dolzarb mavzulardan biri. Oqituvchi innovatsion pedagogik loyihani yoritishda juda koplab axborotlar kiritgan.Taqdim etilgan axborotlarning talimiy va metodik axamiyati katta. Axborotlarning mazmundorligi va metodik savodxonligi yaxshi, dars samaradorligi va foydalanuvchilarga berilgan korsatmalar izchillik bilan korsatilgan. Axborotlarni yangiligi va muhimligi hozirgi kun talabiga javob beradi.

Tasviriy sanat va chizmachilik fanidan innovatsion pedagogik loyiha:

Mavzu: Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish.

Fanning nomi: Tasviriy sanat va chizmachilik

Mavzu: Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish

Ishtirokchilar: Dars jarayonidagi oquvchilar

Oqitishning maqsadi: Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligini oshirish, mavzular yuzasidan nutqiy savohodhonligini

shakllantirish, fazoviy tasavvurlarini mustahkamlash

Rejalashtirilayotgan oquv natijalari: hozirgi kun talabidan kelib chiqib oquvchilar ortasida ijodiylik muhitini shakllantirishga erishish.

Loyihalashtirish faoliyati boyicha quyidagi amaliy konikmalarga ega boladi: oquvchilarning naturaga qarab tasvirlash, narsa va hodisalarning hajmi va fazoda joylashuvi, ularning bir necha tipik belgilari haqida tasavvurga ega bolishi va tasvirlash malakalarini ostish.

Loyihaning turlanish belgilariga kora tavsifnomasi: turi amaliy yonaltirilgan

Loyihaning bajarish tartibi:dars jarayonida oquvchilar ishlanayotgan rasm va chizmalarning tasvirlanayotgan narsaning asliga mos kelishini etiborga

olishlari, rasm ishlash va chizma bajarishda barcha ifodalanayotgan tasvirlarning asosiy bosh maqsadga boysundirilishini, bunda tasvirlashning eng ifodali yolini topa bilishini organishlari zarur boladi.

Oquv loyiha :

"Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish togrisida

I.Loyiha topshrigi

"Aytib ber men unutaman, korsat - tushunaman,

bu narsani ozim bajarishim uchun sharoit yarat-va men organaman".

Konfutsiy.


          Talim sohasida olib borilayotgan keng ko`lamli islohotlar, talim mazmunini takomillashtirishga oid qabul qilingan hukumat qarorlari, talimni hayot bilan bog `lash, o`qitish samaradorligini oshirish tez taraqqiy etib borayotgan jamiyat uchun barkamol avlodni tarbiyalab yetishtirishni talab qiladi.

          Xalq talimi tizimida talimni rivojlantirishning strategik rejalarini tuzishda asosiy etibor o`qituvchining ijodiy faoliyat yuritishiga keng yo`l ochib berishiga qaratilmoqda. Bu imkoniyatlar oqituvchilarning kasbiy kompetentlik darajasini oshirish, asosiy etiborni talim sifati va samaradorligini yuksaltirishga qulay imkoniyat yaratadi. Bu omil o`qituvchining innovatsion faoliyatini shakllantirishda muhim rol o`ynaydi. Bugungi kunda talim jarayonida o`zlashtirishni nazorat qilish tizimi muhim ahamiyatga ega bo`lib, u Davlat talim standartlari va o`quv dasturlari talablarining bajarilishini nazorat qilish, xolisona baholash, o`quvchilar o`zlashtirishi jarayonida kelib chiqadigan bo`shliqlarni aniqlash va bartaraf qilib borishning samarali nazorat vositasi hisoblanadi. O`zlashtirishni nazorat qilish, o`qituvchi uchun darsni o`zlashtirmagan o`quvchilarni o`z vaqtida aniqlash, darsni rejalashtarishda o`quvchilarning o`zlashtirish qobiliyatlarini hisobga olish, o`zining dars o`tish usullarini takomillashtirib borish imkoniyatlarini beradi. O`quvchilarning bilim saviyasi va o`zlashtirish darajasining Davlat talim standartlariga muvofiqligini taminlash uchun joriy, oraliq, bosqichli, yakuniy nazorat turlari o`tkaziladi. Bu borada o`qituvchi faoliyatida vaqtni tejashning innovatsion texnologiyalarini talim amaliyotiga joriy etish muhim ahamiyatga molik. O`qituvchi bilimini nazorat qilishning tejamkor texnologiyalari shular jumlasidandir.

           Hech kimga sir emas, har qanday davlat kelajagining porloq bolishi, avvalo, osib kelayotgan yosh avlodning qanday talim va tarbiya korishiga, shuningdek, mamlakat oldida turgan umumdavlat ahamiyatiga molik vazifalariga bogliq. Bugungi kunda davlat oldida turgan asosiy talab yosh avlodga mustahkam bilim berish, ularning barcha fanlarni chuqur egallashi, ozlashtirgan bilimlarini hayotga tadbiq eta olishidan iborat. Bunda maktab va ota onalar hamkorligini togri yolga qoyish ahamiyatlidir. Talim olayotgan bola maktabda mehnatning yangi turi oqish bilan shugullanadi.

Barchamizga malumki, hozirgi talim islohatlari sharoitida tasviriy santga ishtiyoqmand bolalarning intelektual salohiyatiga katta etibor qaratilmoqda. Bolani orab olgan muhitning hammasi odamlar, narsalar, hodisalar uning ongida, tafakkurida, xulq atvorida malum iz qoldiradi, uni ozgartiradi va rivojlantiradi. Murgak vujud ongida inson qoli bilan yaratilgan narsalardan tashqari atrofimizdagi olam tabiatni tashkil etishi, tirik olam, gozal manzara, musaffo osmon, oy, bulut, havo, suv va yer yuzidagi barcha tabiiy osimliklar, jonli hayvonot olamidan iborat ekanligi tushunchasi shakillanib boradi. Bir soz bilan aytganda, bolada borliqni anglash, tabiat va borliqni tasavvur eta olish konikmalari tarkib topa boradi.

            Odamning ichki olami uning sozlashishi, ozini tutishi, ish yuritishi, qilayotgan ishida yaqqol kozga tashlana boradi. Inson shaxsining kamol topishi juda murakkab va uzluksiz jarayondir. Uning talim va tarbiyasida ota onasi, maktab, mahalla, dostlari, jamoat tashkilotlari, atrof muhit, tasviriy sanat, adabiyot, sport va hokazolar bevosita tasir korsatadi. Bunda tasviriy sanatning asosiy vazifasi barkamol avlod bolib shakillanayotgan oquvchining axloqiy, estetik, aqliy va manaviy, jismoniy ravojlanishi uchun imkoniyat yaratishdir.

Loyiha doirasida yechilishi kerak bolgan muammolar:

Bugungi kunda tasviriy sanat va chizmachilik darslarinig sifat samaradorligini oshirish omillari bu maktabimizda tasviriy san`at va chizmachilik xonalarini tashkil etish, ularni moddiy texnik baza bilan boyitish, rangli bo`yoqlar va mo`y qalamlar, dastgohlar bilan taminlash hamda qilinajak ishlar rejasi puxta tuzilishi maqsadga muvofiqdir.

-o`quvchilar jamoasi bilan ishlash ;

-o`quvchilarning tasviriy san`at va chizmachilik fanlaridagi nutqiy savodxonligini oshirish;

-o`quvchilar ongida milliy g`urur hissini shakillantira olish;

-tasviriy san`at fanlarida buyuk rassomlar hayot-ijod tarixini o`rganish;

-maktabdan tashqari tashkil etilgan to`garaklardagi faolligini oshirish;

          O`quvchilarimizni tasviriy san`at fanlarida milliy g`urur hissida tarbiyalash uchun, avvalo biz o`z tariximizni puxta o`rgangan holda, o`quvchilarimiz aks ettirayotgan rasmlarida milliylikni, urf-odatlarimizni, qadimiy an`analarimizni qog`ozga muxrlay olishini shaklantra olishimiz kerak. Buning uchun biz bolalar bilan jamoaviy tarzda ishlab, ularning dunyo qarashi, sog`lom fikrlashi, turli xil yod g`oyalarga qarshi kurasha olishni o`rgatishimiz lozimdir.

          Tasviriy san`at va chizmachilik darslarini tashkil etishda yangi inovatsion texnologiyalardan va noan`anaviy usullardan foydalanishimiz kerak. Tasviriy san`at darslarida o`quvchilarga bilim jarayonida grafik materiallar va usullardan foydalanish texnikasini o`zlashtirish muhim didaktik ahamiyat kasb etadi. Chizish vositalari turli tuman bo`lib, ular oddiy grafik qalam, ko`mir qalamchalar, sangina, sous, retush, pastel, rangli qalamlar, flomaster va boshqa grafiklar material sifatida keng imkoniyatlarga ega. Tasviriy san`at texnologiyasi haqida so`z ketar ekan, o`quvchi bo`lashak tasviriy san`at ustasi rangtasvirning ham o`ziga hos tomonlarini bilishlari kerak. Ma`lumki, turli zamon va davrlarda maxsus tadqiqotlar olib borgan olimlar hamda bevosita nazariyani amalda sinab qo`llagan rassomlar tabiatda uchta asosiy qizil, sariq, ko`k ranglar mavjud ekanligini ta`kidlab o`tganlar. Ana shu ranglarning bir-biri bilan o`zaro qo`shilishida esa "hosila qo`shimcha rang-xillar paydo bo`ladi. Biroq, har qanday rangtasvirni ishlashda o`quvchi qo`l ostida juda bo`lmaganda olti xil bo`yoq mavjud bo`lishi kerak. Aslida esa, dastlabki rang doirasidagi uchta asosiy rangga yana oq hamda qorani qo`shsak, boshqa barcha rang va tuslarni hosil qilib, amalda faoliyat olib boorish mumkin. Bu amaliyot esa, ayniqsa, akvarelda tasvirlar yaratishda qo`l keladi.

Bu oldimizga qo`yilgan maqsadlarga erishish uchun o`quvchilarni ochiq tabiat qo`yniga olib chiqib, borliqni anglash, ranglar jilosini farqlay olish, o`z tasavvurini qog`ozga joylay olishini taminlashimiz kerak.

          Davlat ta`lim standartlari talablari asosida dars berish, o`quvchilarning bilim, ko`nikma va malakalarga puxta ega bo`lishi, kompitentsiyaviy yondashuv bilan bilim berish o`qituvchining bosh g`oyasidir. Tasviriy san`at va chizmachilik darslari agar haftasiga ikki soatni tashkil etganda biz o`quvchilar bilan yanada rangtasvir va qalamtasvir hamda fazoviy tasavvur bilimlariga puxta ega bolgan bolar edi.

Loyihaning maqsadi:dars davomida oquvchilar bilim darajasini DTS talablariga moslik darajasini oshirib borish va tasviriy sanat va chizmachilik darslarida

oquvchilarning ijodiy faolligini oshirish, mavzular yuzasidan nutqiy savohodhonligini shakllantirish, fazoviy tasavvurlarini mustahkamlash

Yakuniy natija:oquvchilarning naturaga qarab tasvirlash, narsa va hodisalarning hajmi va fazoda joylashuvi, ularning bir necha tipik belgilari haqida tasavvurga ega bolish imkonini beradi va tasvirlash malakalarini ostiradi.

Loyihadan foydalanuvchilar: tasviriy sanat va chizmachilik fani oqituvchilari

Darsning oldindan rejalashtirilgan loyihalashtirilgan texnologik xaritasi

8-sinf Chizmachilik

Mavzu

Amaliy bezak sanati elementlarini tabiiy tasvirlarini sitilizatsiyalash vositasida chizish.

Maqsad va vazifalar

Maqsad: O`zbekiston amaliy bezak sanati elementlari, amaliy bezak sanati tarixi, tabiiy tasvirlarni sitilizatsiyalash vositalari va tabiat bilan bog`liqligi haqida malumot berish.

Vazifalar: o`quvchilarda mavzuga va tasviriy sanat faniga bo`lgan qiziqishlarini uyg`otib, ularda mavzu asosida bilim va ko`nikmalar shakillantirilib, malakalari kengaytiriladi. O`shlashtirilayotgan yangi mavzu qay darajada tushunarli bo`lgani nazorat qilinadi, o`quvchilar bilimi baholanadi.

O`quv jarayonining mazmuni

Amaliy bezak sanati, uning turlari, tabiatga bog`liqligi, tabiiy tasvirlarni sitilizatsiyalash vositasida chizish, amaliy bezak sanatini tasviriy santdagi mohiyatini tushuntirish.

O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi

Uslub: og`zaki va ijodiy amaliy faollikni bayon qilish,Tushunchalar taxlili texnologiyasi. Shakl: nazariy amaliy, suhbat, savol javob, kichik guruhlarda ishlash.

Vosita: tarqatma materiallar, amaliy sanat namunalari, videoproyektor, kompyuter.

Kutiladigan natijalar

O`qituvchi: mavzuni qisqa vaqt ichida barcha o`quvchilar tonidan o`zlashtilishiga erishadi. O`quvchilar faolligini oshiradi, darsga qiziqtiradi, barcha o`quvchilar darsga faol qatnashadi va baholanadi.

O`quvchi: yangi bilimni egallaydi, eslab qolish qobiliyati kuchayadi, milliylikka bo`lgan hurmati oshadi, qisqa vaqt ichida ko`plab malumotlarga ega bo`ladi.

1.Darsning mavzusi: Amaliy bezak sanati elementlarini tabiiy tasvirlarini sitilizatsiyalash vositasida chizish.

II.Darsning maqsadlari:

a) Talimiy: O`quvchilarga amaliy bezak san`ati, tabiiy shakllarni stilizatsiyalashtirish yordamida naqsh elementlarini hosil qilishni orgatish.

b) Tarbiyaviy:Bolalar ongiga qadr qimmat, tayanch va iftixor tushunchalarini singdirib borish, ularni vatanparvarlik, insoniylik hamda bunyodkorlik g`oyalarida hamda izlanuvchan iqtidorli barkamol avlod ruhida tarbiyalash.

v)Rivojlantiruvchi: O`quvchilarni o`zlari qiziqqan kasb hunarga yo`naltirish, ularning milliy va manaviy dunyoqarashini va mehnat faolligini oshirish, ijodiy imkoniyatlarini kengaytirish.

III Darsning borishi:

1Tashkiliy qisim:Salomlashish,xonaning gigienik xolatiga e`tabor, navbatchi axboroti, kunlik yurtimiz hayotiga oid iqtisodiy ijtimoiy yangiliklar bilan tanishish, nutq ostirish va manaviyat daqiqasi.

2 Mavzu matni bilan tanishish.

a) Amaliy bezak san`ati turlari, tabiiy shakllarni stilizatsiyalash.

b) Amaliy san`atga namunalariga badiy bezak berish usullari.

3 Darsning jihozi: A4 farmat, qalam, o`chirg`ich, sirkul, chizg`ichlar, akvarel bo`yog`i, mo`yqalamlar.

4 Darsning uslubi: Suhbat, nazariy amaliy.

5 Darsning bayoni: Tashkiliy qismdan so`ng darsimizning asosiy bo`limiga o`tamiz.

          Xalq amaliy sanati azaldan kishilar turmushini bezash vositasi bolib kelgan. Bezaklar va ularni yaratishning o`ziga xos tizimi mavjud. Bu obrazli tizim o`zida ko`pgina man ova mazmunlarni aks ettiradi. Masalan, kashtachilikning so`zana, palak, dorpech, kashta va joynamoz kabi turlari mavjud. Ularning o`ziga xos va maqsadi va vazifalari bor. Kashtalar, odatda, katta o`lchamlarda tikilgan va xonalarni bezashda qo`llanilgan. Kashtalardagi naqsh kompozitsiyalari oq yoki rangli matoga ipaklar bilan tikiladi.

           Zardo`zlik sanatida qo`llaniladigan ramziy shakllar ham insonlar hayoti bilan chambarchas bog`liq. Undagi naqsh elementlaridan bodom, uzum, uzum gajagi, paxta, buta, daraxt, turli shakldagi gullar, ko`za va undagi buta, zirk butasi (turunj), kungaboqar, majnuntol, novda va yaproq kabilarning shakllari sitilizatsiyalashtirilgan (badiiylashtirilgan) ko`rinishda qo`llaniladi. Naqsh na`munalarida qo`llaniladigan turli geometrik shakllarning ham ramziy ma`nosi bor.To`rtburchak-(g`isht,xisht)-ishonch manosini anglatadi.Bir-biriga qalash-tirib tikilgan,to`qilgan va chizilganligi g`ishtdan qurilgan imoratning mustahkamligi, unda insonlarning hotirjam yashashi ma`nosini anglatadi.Shuning uchun naqshda gullar, yo`llar ilmiy elementlar, girixda qo`llaniladigan geometrik shakllar bir-biri bilan qalashtirib, aralashtirib o`raltirib tasvirlanadi. Boisi, insonlar hayoti bir - biri bilan bog`liq: bir sayyora , bir mamlakat , bir maktab , bir sinf, bir tashkilot, bir oilada yashaydi, mehnat qiladi.

          Naqqoshlik san`atida to`rt tomoni teng to`rtburchak kvadrat (lotincha quadratus, arabcha murabba) - abadiylik; yorug`lik; romb ona-Yer; besh qirrali yulduz-dunyoning o`tkinchi ekanligi; quyosh hayot ramzi; bulut, olov-g`oliblik ramzi; aylana-baxt; insonlarni yovuz niyyatlardan qaytarish; yarim oy (oygul), humo qushi-baxt-iqbol; yangi chiqqan oy-musulmonlik ramzi; qalampir-yomon ko`zdan asrash; olma-muhabbat ; bulbul-sadoqat; oq kabutar-tinchlik; boyo`g`li(boyqush)-hushyorlik; tulki ayyorlik, makkorlik; sher-mardlik, jasorat; ohu noziklik, go`zallik, himoyasizlikni anglatadi.

          Xalq amaliy bezak san`atida qo`llaniladigan ranglar ham o`ziga xos ma`no, mazmun kasb etadi. Qora- motam, sariq ayriliq, oq musaffolik, tozalik, yorug`lik, baxt; zangori- oily e`tiqod; ko`k moviy osmon, tinchlik, qizil g`alaba, shodlik va hursandchilik; yashil ona tabiatni ifoda etadi.

Amaliy bezak san`atida qo`llaniladigan ramziy shakllar va ularning ma`nosi insonlar hayoti kabi tarixiy va rang barang, insonlar hayoti bilan hamnafas. Insonlarning hayoti, turmush tarzi, mahalliy sharoiti turli tuman bo`lganligi uchun amaliy san`atda qo`llaniladigan ramziy shakllar, rang va tasvir usullari ham turlicha bo`ladi. Misol uchun naqqoshlik san`atini olsak, unda Farg`ona, Xiva va Toshkent naqsh maktablari mavjud. Ularda o`zbek xalq amaliy san`atining xususiyatlari bilan birga mahalliy o`ziga xoslik bor . Bu maktabning kompozitsiyasi uslubi va rang berishdagi o`ziga xosligida Farg`ona maktabi naqshlarida chetlari chiroyli qilib aylantirilgan, ranglar esa qizil va yashil bo`yoqlarining to`yingan tuslari bilan bo`yaladi.

MUSTAHKAMLASH:

1.O`zbekiston xalq amaliy bezak san`ati buyumlarini bezashda qanday tabiiy shakllar qo`llaniladi?

2.Xalq amaliy bezak san`atida qo`llaniladigan shakl va ranglarning ramziy ma`nolarini sharhlab bering?

3.O`zbekiston xalq amaliy bezak san`atining ganch va yog`och o`ymakorligi ,naqqoshlik turlarida qanday maktablar mavjud?Ularning taniqli vakillarini sanab bering.

4.Xalq ustalari ta`mirlagan va qurilishida ishtirok etgan qaysi me`moray obidalarni bilasiz?

Uyga vazifa:

Amaliy sanat turlaridan birlariga mos naqsh ishlash.

  

          Qo`rg`ontepa tumani XTMFMTva TE bo`limi tasarrufidagi 5-umumtalim maktabi tasviriy sanat va chizmachilik fani oqituvchisi Ibroximova Munavvarposhshoning "Tasviriy sanat va chizmachilik darslarida oquvchilarning ijodiy faolligi va nutqiy savodxonligini oshirish mavzusida yozgan innovatsion pedagogik loyihasiga hakamlar hayatining taqrizi:

          Andijon viloyati Qorgontepa tumani XTMFMT va TE bolimi tasarrufidagi 5 umumiy orta talim maktabining tasviriy sanat va chizmachilik fani oqituvchisi Ibroximova Munavvarposhshoning yozgan loyiha mavzusi eng dolzarb mavzulardan. Oqituvchi loyihani yozishda uslubiy, grammatik savodxonlikka katta etibor bergan. U ishni yaxshilash uchun aniq bajariladigan ish rejasini korsatib, maqsadni togri qoygan va maqsad asosida kutilayotgan natijani aniq belgilagan. Loyihaning talim sifatini oshirishdagi rolini isbotlagan. Ibroximova Munavvarposhsho talimda metodikadan orinli foydalanishda oqituvchining rolini korsatib, noananaviy yechim yollarini korsata olgan. Oqituvchi mavzuni yoritishda mavzuga ijodiy yondashgan.

  

Hakamlar hayati raisi:            L. Mamnasoliyeva

Hakamlar hayati azolari:       M. Ibragimov

                                                R. Axmedov

                                                R. Raximova

                                                F. Abduqaxxorova


 

  • : 7 035
  • : admin
  • : 17-04-2016, 16:17
17-04-2016, 16:17

Manzara kompozitsiyasi

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Ma'ruza matnlari

"Manzara kompozitsiyasi mavzusidagi maruza matn

 

Andijon viloyati Qo`rg`ontepa tumani XTMFMT va TE bo`limi tasarrufidagi

5 umumtalim maktabi tasviriy sanat va chizmachilik fani o`qituvchisi Ibroximova Munavvarposhshoning

"Manzara kompozitsiyasi mavzusidagi maruza matni.


          Malumki, tasviriy sanat taraqqiyoti, uning nazariy asoslarini shakllaninish jarayoni ibtidoiy jamoa davridan boshlab nihoyatda uzoq yo`lni bosib o`tdi. Ushbu soha taraqqiyoti ayrim davlatlar bilan chegaralanib qolmasdan, yer sharining barcha qitalarida, barcha davrlarda izchil rivojlanib bordi. Bu borada sanatshunos va tarixchilar tomonidan nihoyatda ulkan boy meros to`plangan.

          "Tasviriy atamasi "tasvirlash so`zidan olingan bo`lib, unda turli material, hususan, bo`yoq, tosh, gips, yog`och, shuningdek, boshqa badiiy va turdosh materiallar yordamida har xil timsollarning va narsalarning rasmi, haykalini ifodalash tushuniladi.

          Manzara kompozitsiyasi tasviriy sanatning qadimiy janrlaridan bo`lib, tarixiy, maishiy asarlarda ham vosita fon sifatida muhim rol o`ynaydi. Qadimiy Xitoy sanatida rassomlar tabiatni aks ettiruvchi asarlar yaratganlar. Yevropada manzara tarixi XVI-XVII asrlarda taraqqiy etdi.

Gollandiya manzarachi rassomlari tabiatni o`xshatib xaqqoniy tasvirlashda katta muvaffaqqiyatga erishdilar .

          Rossiya manzara kompozitsiyasi janri rivojlanishi XVIII asrga to`g`ri keladi. Moskva, Peterburg arxitektura yodgorlik

Manzara kompozitsiyasi san`ati tashqi dunyoning go`zalligini aks ettirish bilan insonga ijobiy kuch tasvir etuvchidir. Shuning uchun rassom tabiat olamining eng nozik, tipik xolatlarini rang garmoniyalarini anglab, tabiatga bo`lgan estetik munosabatini bildiradi.

          Manzara asarlarida inson shaxsi aql-zakovatini, ichki tuyg`ularini tasvir orqali qo`shiq qilib kuylaydi va tabiat obrazini yaratadi. Misol tariqasida I. Levitonning "Vadimerka , "Abadiy sokinlik uzraI. Sheshkinning "O`rmon yiroqliklari V. Mishkovning "Ural haqida o`ylar asarlarini keltirish mumkin.

Tasviriy san`atdagi manzara kompozitsiyasi janriga oid asarlari insonga tabiatga va go`zallik fazilatlarini shakllantiradi.

          Rassomlar tarixiy va maishiy mavzudagi asarlarda bevosita manzaraga ham murojat qiladilar. Etud, eskizlar yozadilar. Bu xolda , manzara kortinada qoshimsha fon sifatida vazifa bajaradi. V. Vatnitsofning "Alyonishka asarida bunga misol bo`la oladi. 50-70-yillarda O`zbekistonda maznaraga janriga ijod etgan rassomlar Oral Tansiqboev "Issiq ko`l, "Ona o`lka, "Qayraqul suv ombori, N. Qoraxon "Nanay yo`li, "Sijjakda bahor, R. Temurov Samarqand arxitektura Manzara kompozitsiyasilari turkumini yaratdilar. 70-80-yillarida G`. Abdurahmonov, F. Toxirov, R. Choriyev,

K. Bogaduxov , M Yesin, Xudovkin kabi rassomlar manzara kompozitsiyasi janrida ijod qilganlar. A. Nuriddinov, O. Qozoqov, Z. Islomshikov, A. Mirsoatov kabilar mustaqil O`zbekiston go`zalligini madh etuvchisi manzaralarini yaratib kelmoqdalar.

          Manzaraning 1 necha turlari mavjud. Shahar (arxitektura), qishloq (tog`), manzara, sanoat (zavod, inshoat, fabrika, qurilish) tarixiy, romantik, lirik ponarama (ko`rinishida) manzaralar shu jumlasidandur. Manzara kompozitsiyasi san`at asarlari asosan tabiat, dengiz ko`rinishlarini o`ziga xos badiiy, real uslublarda tasvirlaydi. Chunki Tasvirdagi ranglar, asosan, tabiatdan olinadi. Tabiat ko`rinishlari esa ranglar vositasida o`z ifodasini topadi. Bu janr tarixi ham juda qadimdan, Qadimgi Misr, Gretsiya Rimdan boshlanadi. Ayniqsa, Uyg`onish davri, Yevropa va O`rta Osiyo rassomlari bu janrning rivojlanishida alohida maktab yaratdilar.

          Ayni paytda tasviriy sanatdagi manzara kompozitsiyalari kishilarning his tuyg`ulariga kuchli tasir ko`rsatish imkoniyatiga ham egadir. Kishilar tasviriy sanat asarlarini tamosha qilish orqali, ularda ifodalangan go`zallikni ko`rish orqali o`z hayotlariga ana shunday go`zallikni kiritishga harakat qiladilar, asarlardagi qahramonlarni ko`rib esaularga o`xshashga intiladilar. Sanat asarlarida ifodalangan salbiy voqealar, xunuk xatti-harakatlarni ko`rib, ulardan muayyan xulosalar chiqaradilar, bunday hodisalardan yiroq bo`lishga intiladilar.

          Manzara kompozitsiyasi orqali rassom asardagi mazmunning muayyan tartibdagi chiziq, shakl va boshqa vositalar orqali tomoshabinga tasir kuchini oshiradi. Uning elementlarini o`zaro bog`lab joy-joyiga qo`yadi, fazoviy kenglikni yaratadi. Har bir tasviriy sanat asari malum kompozitsiyaga ega bo`ladi. Zero manzara kompozitsiyasi yaratilishida kompozitsiya asar yaratilishida birinchi galda hal etiladigan muhim ish hisoblanadi.

          Kompozitsiya tuzishning o`ziga xos qonun qoidalari, vosita va uslublari mavjud. Kompozitsiyaning vosita va uslublarini batafsil o`rgatuvchi Kompozitsiya fani ham mavjud.

  • : 9 199
  • : admin
  • : 17-04-2016, 16:13
17-04-2016, 16:13

Tasviriy sanat va chizmachilik darslarining dolzarbligi

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Ma'ruza matnlari

"Tasviriy sanat va chizmachilik darslarining dolzarbligi mavzusidagi maruza matn
 

Andijon viloyati Qo`rg`ontepa tumani XTMFMT va TE bo`limi tasarrufidagi

5 umumtalim maktabi tasviriy sanat va chizmachilik fani o`qituvchisi

Ibroximova Munavvarposhshoning "Tasviriy sanat va chizmachilik darslarining dolzarbligi mavzusidagi maruza matni.

 

        Mustaqillikka erishganimizdan so`ng 1997-yili O`zbekiston Respublikasida talim tizimini rivojlantirish bo`yicha "Talim to`g`risidagi Qonun va "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilindi. "Kadrlar tayyorlash milliy dasturida estetik turkumdagi fanlarni o`qitilishiga alohida etibor berilgan bo`lib, xususan uning "Uzluksiz talimni tashkil etish va rivojlantirish prinsiplari qismida uzluksiz talimning faoliyat ko`rsatish prinsiplaridan biri talimning ijtimoiylashuvi deb qaraldi. U talim oluvchilarda estetik boy dunyoqarashni hosil qilish, yuksak manaviyat, madaniyat va ijodiy fikrlashni shakllantirish lozimligini qayd etadi.

           Tasviriy sanat ilm-fan kabi dunyoni, hayotni, tabiatni, xalqlar tarixini o`rganishga xizmat qiladi. Tasviriy sanatning paydo bo`lishi ibtidoiy jamoa davriga borib taqaladi. Bu vaqtda kishilar tevarak-atrofda sodir bo`layotgan voqealarni, odam va hayvonlarning tasvirini toshlarga chizib, ularni kesib turli ko`rinish va mazmundaga haykallarni yasaganlar. Qadimdan kishilar sanat, tabiat hodisalari va kishilarning o`zaro munosabatlari, faoliyatlariga, xulqiga ijobiy tasir ko`rsatadi, deb hisoblaganlar. Shu jihatdan olganda, mamlakatimizda sog`lom avlod dasturi harakatining keng tus olgani, "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi asosida talim-tarbiya tizimining tubdan isloh etilayotgani ham ana shu ulug`vor vazifani amalga oshirish yo`lidagi muhim qadamdir.

           O`zbekiston Respublikasi mustaqil Davlat suverenligini qo`lga kiritgan birinchi kunlaridanoq uzluksiz talim tizimida amalga oshirilayotgan keng islohotlar milliy talim-tarbiya tizimini takomillashtirishga, zamon talablari bilan uyg`unlashtirilgan, jahon andozalari darajasiga mos "milliy modelni hayotga tadbiq qilishga qaratildi. Jamiyatimizdagi fuqarolar tafakkurini yangilash, milliy o`zlikni anglash, milliy va umumbashariy qadriyatlarni o`zlashtirish orqali, o`quvchilarning istedodlari, qobiliyatlarini tadqiq etish, estetik tafakkurini shakllantirish va rivojlantirish davlat umummilliy siyosati darajasidagi masalalardan biri sifatida belgilab berilishi yosh avlodni har tomonlama kamol toptirish uchun talim-tarbiyaning barcha sohalarida, ularning omillari va vositalarini ishga solishni taqozo etmoqda.

          Tasviriy sanat va chizmachilik o`quv fani umumiy o`rta talim fanlari ichida manaviy sog`lom avlod tarbiyasi masalasini ijobiy hal etishda keng imkoniyatlarga ega ekanligi bilan ajralib turadi. Chunki, aynan tasviriy sanat darslarida sanat va sanatkor olami, sanatning ijtimoiy vazifasi va o`ziga xos xususiyati, uning tasviriy ifodaviy tilini o`rganib borish orqali o`quvchilar atrof muhit, tasviriy, amaliy sanat va memorlikdagi go`zalliklarni ko`ra bilish, anglash, ularni baholash, qadrlash va muhofaza qilishni o`rganib boradilar. Umumiy o`rta talim maktablarida tasviriy sanat va chizmachilik o`quv predmetining maqsadi barkamol, komil insonni ayniqsa, badiiy madaniyatini shakllantirishdir.

          Har bir o`qituvchi oldida, shu jumladan tasviriy sanat va chizmachilik fani o`qituvchilari oldida uch masala turadi: nimaga o`qitish, nima uchun o`qitish va qanday o`qitish. Umumiy tarzda bu masalalarga shu fanlar bo`yicha o`quv dasturi javob beradi. Biroq qo`yilgan savollarga dasturda bayon etilgan javoblar qisqaligi va yetarli darajada asoslanmaganligi tufayli yosh o`qituvchilarni to`la qanoatlantira olmaydi. Ushbu kursning maqsadi bu masalalarga berilgan javoblarni kengaytirishdan iborat. Kursning amaliy vazifasi kitobda bayon etilgan maktabda chizmachilik o`qitishning asosiy forma, metod, usul va vositalari bilan tanishishlari mumkin bo`lgan yosh o`qituvchilarga metodik yordam ko`rsatishdan iborat. Yuqorida qo`yilgan vazifalar metodika kursidan quyidagilarni aks ettirish va asoslashni talab qiladi:


a) chizmachilikni o`qitishda ilg`or o`qituvchilar qo`llanayotgan eng effektiv metod va usullar;

b) o`quvchilarning fikrlash faoliyatlarini aktivlashtirishga va borliqni tasavvur qilishga imkon beradigan usul va vositalar;

v) qo`lda, k o`z bilan chamalab eskizlar va aksonometriya qoidalariga muvofiq yaqqol tasvirlar bajarishda mustahkam malakalar hosil qilishni ta`minlaydigan usul va vositalar;

g) chizmalarni o`qish va ularni bajarishda amaliy bilim, va malakalarni ta`minlaydigan vositalarlar. 

 

          Mazkur kursda o`quvchilarning mustaqil ijodiy ishlariga, o`qitish protsessida va sinfdan tashqari ishlarni o`tkazishda ular aktivligini oshirishga alohida e`tibor berilgan. Chizmachilik bo`yicha amaliy bilim va malakalarni rivojlantirish shartsharoitlarga bog`liq bo`lganligidan, bu kursda chizmachilik xonasini tashkil etish va uni tegishli o`quv asbobuskunalari va qurollari bilan jihozlash masalalari qarab chiqiladi. Shunday qilib, metodika mazmunini ilmiy fan sifatida belgilovchi bazi qisqa xulosalarni chiqaramiz. Chizmachilik metodikasi - pedagogika fanining sohasi bo`lib, maktablarda ta`lim va tarbiyaning umumiy maqsad va vazifalariga muvofiq grafik savod asoslarini o`qitish masalalarining mazmunini va metodlarini aniqlaydi.

Shu bilan birga chizmachilik metodikasi grafik ishlarni vajarishning eng ratsional usullarini va shular asosida mazkur fan yo`zasidan o`quv protsessini tashkil etishning effektiv forma va vositalarini ishlab chiqadi.
  • : 22 164
  • : admin
  • : 17-04-2016, 16:09
17-04-2016, 16:09

Rang tasvir haqida

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Ma'ruza matnlari

"Rang tasvirda manzaraning ifodalanishi mavzusidagi maruza matn

 

Andijon viloyati Qo`rg`ontepa tumani XTMFMT va TE bo`limi tasarrufidagi

5 umumtalim maktabi tasviriy sanat va chizmachilik fani o`qituvchisi

Ibroximova Munavvarposhshoning "Rang tasvirda manzaraning ifodalanishi mavzusidagi maruza matni.


 

         Moyboyoqda tasvirlarni ishlash rassom uchun ham, endi organayotgan o`quvchi uchun ham juda qiziqarli mashgulotdir. Ammo bu mashgulotning jiddiy qiyinchiliklari ham mavjud bolib, u moyboyoq rangtasvir texnologiyasi bilan ham bogliq. Chunki moyboyoq bilan ishlash malum tayyorgarlikni talab etadi. Ularga boyoqlarni tanlash, ish uchun sath (mato)ni tortib tayyorlash, uni qoplama (grunt) bilan yopish, moyqalamlarni tanlash, eritgichlarni tanlab olish kabi zarur tadbirlarni kiritish mumkin. Moyboyoq tasvirlar ishlashni organish natyurmortlarni chizib mashq qilish orqali ozlashtirilsa maqsadga muvofiq boladi.

         Moyboyoqli natyurmort rangtasvirini ishlash jarayonining ayrim tomonlari akvarel texnikasiga oxshash. Chuki bunda ham avval qalamtasvir chizib olinadi. Agar suvboyoqda ishlash uchun tasvir mukammalroq, mayda detallari bilan batafsil chizib olinsa, moyboyoqda ishlash uchun esa chizmatasvir umumlashtirilib eng asosiy narsalar aks ettiriladi. Buning sababi moyboyoqda ishlash jarayonida batafsillik moyqalamda ishlanishi mumkinligidandir. Moyboyoqda biror rangni ochlashtirish uchun unga oq rang kerakli darajada qoshiladi. Shunisi ham borki oq rang qoshilgach boyoqning erkinligi malum darajada kamayadi. Buni oquv mashqlarini bajarish jarayonida albatta hisobga olish joiz. Akvarel texnikasi kabi jihatlardan biri ish jarayonini asosiy uzoq muddatli vazifani boshlashdan avval ranglavha, chizmalavhalar ishlab olinishidir. Shunda bolajak rangtasvirning asosiy xususiyatlarini tajriba qilib korib organish asosiy ishda uni qollash mumkin boladi.

         Moyboyoq tasvirlarini ishlash uchun maxsus ashyolardan foydalaniladi. Ular romga tortib tayyorlab, qoplama surtib olingan (gruntlangan) mato, moyboyoqlarning kerakli xillari, boyoqtaxta (politra), moyqalamlarning turlicha kattalikdagi xillari, mastixin va eritgichlardan iboratdir.

        Romga tortilgan mato qanday tayyorlanganligi tasvir sifatini belgilaydigan omillardan biridir desak xato bolmaydi. Uning qoplamasi (grunti) ikki xil tarzda tayyorlanishi mumkin. Biri moyli qoplama bolib u quyidagichadir. 5 foizli elim (jelatin, baliq yoki duradgorlik elimi) aralashmasi shunga teng hajmdagi borgaqoshiladi. U bilan mato sathi qoplanadi. Bir marta surtilgandan song qoplama boyoq qatlami tayyorlab olinadi. U quyidagi tarkibda, yani - maxsus oqartirilgan rangtasvir yogi quruq oq boyoq kukunidan qoshib tayyorlangan aralashma boladi. Yog va kukunning nisbati shunday bolish kerakki u tayyor idishga solib chiariladigan moyboyoqdan suyuq bolmasin. Shunda uni bemalol mato sathiga mastixin bilan tekis qilib surtib chiqish mumkin boladi. 1-2 xafta quritilgach Gadir-budir erlari qumqogoz bilan yaxshilab tekislanadi va skipidar aralashtirilgan moyli qoplama yassi, katta moyqalam (fleyts) bilan tekis qilib boyab chiqiladi. Bunday usulda tayyorlanadigan mato 2-3 oy mobaynida quritiladi. U saqlanadigan joy iliq va quruq bolishi shart.

       Elimli qoplama deb yuritiladigan qoplamaning ikkinchi xili quyidagicha tayyorlanadi. Suvda 50-60 gr. jelatin eritiladi va unga 15 gr. glitserin qoshiladi. U matoga 1-2 marta surtiladi. Birinchi marta surtilgani qurigach qumqogoz bilan mato usti tekislanib olinadi, song ikkinchisi surtiladi. Shundan song elim aralashmasi bor vaoq boyoq kukuni bilan teng nisbatlarda 40 S darajali issiqda eritiladi. Agar uning tarkibi quyuq bolib qolgudek bolsa, oshaelim aralashmasidan qoshiladi. Bunday qoplama 2-3 marta qavatma-qavat qilib surtiladi. Ular oraligida korishi uchun malum vaqt bolishi shart.

Qoplamalar yana malum rang tusida ham tayyorlanishi mumkin. Ular koproq ijodiy ishlarni bajarishda va kompozitsiya yaratish jarayonlarida qol keladi. Moyboyoqda oquv-mashqlarni bajarishda rang xillaridan ham unumli foydalanish talab etiladi. Vazifalarni ishlaganda juda kop rang xillaridan bilib-bilmay ishlatish yaxshi samara bermaydi.

       Tabiatda asosiy rang (boyoq) borligi malum. Ular qizil, zarg`aldoq, sariq, yashil, havo rang, kok, binafsha ranglardir. Boyoq aralashtiriladigan taxtada (politrada) bolishi juda zarur rang xillari esa qizil, sariq, kok boyoqdir. Chunki ular boshqa qolgan asosiy rang-tuslar vositasida xosil bolmaydi. Bularning aralashmasidan qolgan juda kop ranglarni chiqarish, xosil qilish mumkin. Ulardan xatto qora rang tusini ham topish mumkinligi sir emas. Faqat qaysi rangni bir-biriga qancha miqdorda aralashtirishni bilish kifoya. Buning uchun esa albatta tajriba va oquv bolishi kerak.

Shuni ham takidlab otish kerakki tabiatda absolyut oq va absolyut qora ranglar mavjud emas. Ularning barchasi qandaydir bir rang tovlanishida boladi. Masalan qoraning jigarrangga, kokka, yashilga moyil ekanligini korishimiz mumkin. Oq rangning turli nozik tuslarga moyilligi ham tabiiy. Bunday rang va tuslarning hamda ularning toq-ochliklarini topib tasvirlash uchun moyboyoqda ishlash texnikasi juda qulaydir. Shu imkoniyatlarning kengligi bilan u boshqa boyoq turlaridan ajralib turadi.

 

 


  • : 10 950
  • : admin
  • : 17-04-2016, 16:06
17-04-2016, 16:06

Ma'ruza matni

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Ma'ruza matnlari

ҳ

 

      1915- 1- ҳ - ғ. , , .

1928- , ҳ-қ қ , ққ , ..,  , Қ, Ғ, ғ, қ , 1930- " Ȕ, "͔, " Д, " ɡ˔ ,   . 1932- 18- " қ қ.

1933-  .

1935-1938  .. қ.

1938-1940 , 2- қ .

      "(1947), " (1953), " (1953) .

қ : , , , , , , қ қ қ.


(1968) "қ ,

(1970) " ,

(1971) " ,

(1972) " .

.. , . . , , . , ,

, қ қ. қ ққ 1999 , , .

1909- ғ,

1935 ,

1937- ,

1939- ғ.

1941- .




  • : 24 256
  • : admin
  • : 17-04-2016, 15:55
17-04-2016, 15:55

ISH REJA

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Dars ishlanmalari

"Yosh rassomlar togaragining


ISH REJASI

 


  • : 10 095
  • : admin
  • : 17-04-2016, 15:29
17-04-2016, 15:29

7-sinf. Tasviriy sanat

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Dars ishlanmalari

Amaliy bezak sanati elementlarini tabiiy tasvirlarini sitilizatsiyalash vositasida chizish.
  • : 8 678
  • : admin
  • : 17-04-2016, 15:25
17-04-2016, 15:25

9-sinf chizmachilik

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Dars ishlanmalari

8-sinfda chizmachilikdan olgan bilimlarni qisqacha takrorlash va umumlashtirish.


  • : 8 875
  • : admin
  • : 17-04-2016, 15:16
17-04-2016, 15:16

TASVIRIY SAN`AT

: YILNING ENG YAXSHI FAN O'QITUVCHISI / Ochiq dars

7-sinf  
 
Fan: TASVIRIY SAN`AT
^